Ko‘pchiligimiz samolyotda uchamiz, bu uzoq shaharlar orasida sayohat qilishning eng tez va eng qulay usuli. Parvozdan oldin biz eshitadigan eng keng tarqalgan ibora bu “iltimos, telefonlar va boshqa elektron qurilmalarni o‘chiring”. Gadjetlar uskunalarning ishlashiga salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi allaqachon isbotlangan bo‘lsa-da, aviakompaniyalar odatiga ko‘ra ulardan foydalanishni taqiqlaydi. Zamonaviy odam hayotni planshetsiz, smartfonsiz va eng muhimi, internetsiz tasavvur qila olmaydi, shuning uchun ko‘payib borayotgan aviakompaniyalar qo‘shimcha haq evaziga internetga kirishni ta’minlaydi. Ko‘pincha, bu odatiy Wi-Fi, lekin internet routerga sim orqali emas, balki sun’iy yo‘ldosh yoki maxsus uyali aloqa tayanch stantsiyasi yordamida yetib boradi va qulay kirish tezligini ta’minlash uchun internet operatori yerdagi zamonaviy Deep Packet Inspection (DPI) tizimlaridan foydalanadi.
Samalyotni internet bilan ikki usulda ta’minlash mumkin:
1) Air-to-Ground (ATG) – “Havodan yerga”
Yerda mavjud foydalanilayotgan qurilgan baza stansiyalariga (BS) yuqoriga qaragan, maxsus antennalar o‘rnatiladi. Samolyotning mobil aloqa routeri, u parvoz vaqtida ulanishni to‘xtatmasdan bir BS dan ikkinchisiga o‘tadi va yo‘lovchilarga internetni tarqatadi. Ushbu usulning afzalliklari tayyor uyali tarmoq infratuzilmasidan foydalanishni o‘z ichiga oladi; siz faqat maxsus antennalarni o‘rnatishingiz va parvozning butun trayektoriyasida BS o‘rtasida magistral optik aloqa liniyalari mavjudligiga ishonch hosil qilishingiz kerak. Bundan tashqari, parvoz yo‘nalishlari bo‘ylab kerakligicha zarur antennalar soni yerdagi mobil qurilmalardan Internetga kirishni ta’minlashga qaraganda sezilarli darajada kamroq: bitta BS samolyotning yer sathidan balandligi tufayli parvoz maydonining 100 kvadrat kilometrini qamrab oladi. Bu usulning bitta kamchiligi - samolyot katta suv havzasi yoki o‘rmon, cho‘l (telekommunikatsiya infrastrukturasi yetib bormagan hududlar) ustida bo‘lganda, BS bilan aloqa to‘xtaydi, ya’ni internet yo‘qoladi. Bu texnologik tizim transkontinental parvozlar uchun foydalanishni cheklaydi. Bunday holda, ikkinchi usul yordamga keladi.
2) Sun’iy yo‘ldosh aloqasi
Yer usti internet va samolyot o‘rtasida retranslyator paydo bo‘ladi - geostatsionar orbitada joylashgan va signalni yerdan bir necha yuz ming kvadrat kilometrgacha bo‘lgan maydonga uzatuvchi sun’iy yo‘ldosh. Internet operatori sun’iy yo‘ldosh operatoridan sig‘imni (trafik) ijaraga oladi va o‘z trafigini samolyotlarga uzatadi. Uzatishlar uchun turli radiochastota diapazonlar qo‘llaniladi. Past diapazonli radiochastotalar (bir necha gigagertsli) qo‘llanishda eskirgan va ko‘pchilik operatorlar K-diapazoni (qisqa, 10 GGz yuqori) va Ku-diapazonidan (12 dan 18 GGz) foydalanadilar - ular harajatlarni pasaytirish va yuqori tezlikni (50 Mbit/s gacha) ta’minlaydi. Ka-transponderlar (30/20 GGz diapazon) bilan jihozlangan sun’iy yo‘ldoshlar tomonidan yanada yuqori tezlikni ta’minlash mumkin; ular hozirda Shimoliy Amerikada, keng polosali internetga kirishni ta’minlaydigan Eutelsat, Viasat va Hughes tomonidan qo‘llaniladi.
Deep Packet Inspection havo kanalini tashkil qiladi
Sun’iy yo‘ldosh operatori uskunasi oldida DPI tizimini o‘rnatish dunyoning istalgan nuqtasida yo‘lovchilarni tashiydigan minglab samolyotlar parkiga ega bo‘lgan bir nechta aviakompaniyalar uchun trafikni boshqarish imkonini beradi. DPI real vaqt rejimida trafikni aniqlash va muayyan turdagi kontentni bloklash va shakllantirish, belgilangan ustuvorliklar asosida siyosatni qo‘llash imkonini beradi. Chuqur tahlil ishlatiladigan protokollar va ilovalar bo‘yicha batafsil hisobotlarni yaratish va eng ko‘p tashrif buyurilgan resurslarni baholash imkonini beradi. DPI tizimi parvoz paytida foydalanuvchilarning mobil qurilmalarini tarmoq hujumlaridan himoya qilishga qodir. Trafikni chuqur tahlil qilish (DPI) tizimlaridan foydalanish nafaqat samolyot bortida, balki kanal kengligida jismoniy cheklov mavjud bo‘lgan har qanday joyda internetga kirishni ta’minlash uchun foydalidir.
TYAB muhandisi
Inagamova N.S.
